W wielu przychodniach rola pielęgniarki sprowadza się jedynie do do podania preparatu szczepionkowego na zlecenie lekarza. Tymczasem zgodnie z art. 19 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, pielęgniarka i położna uprawnione są do samodzielnej kwalifikacji do szczepień zalecanych u dorosłych oraz dzieci powyżej 9. roku życia.
Pandemia COVID-19 wykazała, że kluczowym elementem kwalifikacji jest prawidłowo zebrany wywiad – kompetencja, która jest nieodłączną cechą wykonywania zawodu pielęgniarki. Eksperci zgodnie twierdzą, że to właśnie wywiad, a nie badanie fizykalne, jest krytycznym etap kwalifikacji do szczepienia. W tamtym okresie nikt nie podnosił postulatu obowiązkowego posiada kursu Wywiad i badanie fizykalne dla pielęgniarek i położnych, a położne kwalifikowały i szczepiły również mężczyzn. Trudno zatem obecnie przechodzić obojętnie wobec argumentów, które próbują ograniczać te uprawnienia – zwłaszcza, że doświadczenia z pandemii jednoznacznie potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo takiego rozwiązania. Obecnie w niektórych gremiach pojawia się postulat, by samodzielną kwalifikację do szczepień zalecanych mogły wykonywać tylko te pielęgniarki, które ukończyły wspomniany kurs specjalistyczny. Warto zaznaczyć, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 28.02.2017 w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego, kurs badania fizykalnego nie dotyczy pielęgniarek, które uzyskały tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa po 2001 r., lub ukończyły studia pierwszego stopnia na kierunku pielęgniarstwo (które rozpoczęły się w roku akademickim 2012/2013), lub posiadają zaświadczenie o ukończeniu kursu Advanced Physical Assessment.
Ordynacja szczepień
Pielęgniarki od zawsze były filarem programów szczepień ochronnych – zarówno w zakresie wykonywania szczepień, jak i edukacji pacjentów. Dziś jednak rola ta zyskuje nowy wymiar, ponieważ aktualne przepisy umożliwiają im nie tylko podanie preparatu na zlecenie lekarza, ale również samodzielną ordynację szczepionek.
Zgodnie z art. 15a Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, w ramach samodzielnego wykonywania świadczeń, pielęgniarka i położna, posiadające dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia na kierunku pielęgniarstwo lub położnictwo, a także pielęgniarka i położna posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa, mają prawo ordynować leki – w tym preparaty szczepionkowe – jeśli ukończyły kurs specjalistyczny w tym zakresie. Co istotne, obowiązek ukończenia kursu nie dotyczy pielęgniarek, które rozpoczęły studia drugiego stopnia od roku akademickiego 2017/2018. Szczegółowe informacje znajdują się m.in. na stronie Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Gdańsku.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27.06.2025, w sprawie wykazu substancji (..), na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i położne, samodzielna ordynacja dotyczy szczepionek – produktów immunologicznych do szczepień ochronnych dla dzieci powyżej 9. roku życia i dorosłych – we wszystkich dostępnych postaciach.
Dlaczego to ważne?
- Znajomość kalendarza szczepień zalecanych oraz zasad refundacji to element kompetencji pielęgniarskich i codziennej pracy w POZ.
- Samodzielna ordynacja i kwalifikacja do szczepień oznacza pełne wykorzystanie wiedzy pielęgniarek i pracę zgodną z ich wykształceniem.
- To także profesjonalizm i odpowiedzialność – pielęgniarka staje się rzeczywistym członkiem zespołu medycznego, a nie tylko wykonawcą zleceń.
- Dla pacjenta to krótsza ścieżka do świadczenia – bez konieczności umawiania dodatkowej wizyty lekarskiej, co zmniejsza kolejki i oszczędza czas całego zespołu.
Jak to zorganizować w praktyce?
Warto rozważyć:
- wewnętrzne szkolenia z zasad ordynacji szczepionek, wskazań medycznych i refundacyjnych,
- przygotowanie jasnych procedur w podmiocie,
- wsparcie pielęgniarek w pierwszych miesiącach wdrożenia (np. konsultacje z lekarzem w trudnych przypadkach).